Diyetisyenlerin tanıtıcı reklam faaliyetleri hakkında

Uzun süredir çokca araştırılan ve konuşulan önemli bir konu üzerinde blog yazmak istedik. Diyetisyenlerin reklam vermesi ve tanıtıcı faaliyetler sürdürmesi yasal mı ? İşte bu sorunun cevabı çokca merak ediliyor.   İsterseniz konunun detaylarına inelim ;

Yönetmelikler Ne Diyor ?

Tüketici Koruma Kanunu -61. Madde

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar

(3) Tüketiciyi aldatıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve engellileri istismar edici ticari reklam yapılamaz.

(4) Reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda, mal veya hizmetlere ilişkin isim, marka, logo veya diğer ayırt edici şekil veya ifadelerle ticari unvan veya işletme adlarının reklam yapmak amacıyla yer alması ve tanıtıcı mahiyette sunulması örtülü reklam olarak kabul edilir. Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklam yapılması yasaktır.

(6) Reklam verenler ticari reklamlarında yer alan iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür.

SAĞLIK MESLEK MENSUPLARI İLE SAĞLIK HİZMETLERİNDE ÇALIŞAN DİĞER MESLEK MENSUPLARININ İŞ VE GÖREV TANIMLARINA DAİR YÖNETMELİK

 28. maddesine göre, sağlık kuruluşları çalışmalarına ticari bir görünüm veremeyecekleri gibi; insanları yanıltıcı, paniğe sevk edici, yanlış yönlendirici, benzer nitelikteki kuruluşlar ve çalışanları arasında rekabete yol açıcı davranışlarda bulunamazlar. Ancak, sadece sağlık kuruluşuna başvuran hastaların kullanımına yönelik olarak, temel olarak sağlığı geliştirici ve koruyucu nitelikte söz konusu sağlık kuruluşunun faaliyet gösterdiği alan ile ilgili sağlık sorunları, bu sorunlardan korunma veya sağlık sorunlarının kişide meydana getirdiği olumsuzlukların şahsi tedbirler aracılığı ile giderilmesi veya azaltılması hakkında bilgiler içeren eğitim materyali hazırlayabilirler. (2)

TİCARİ REKLAM VE HAKSIZ TİCARİ UYGULAMALAR YÖNETMELİĞİ

5. maddesine göre, Reklamlar;
b) Kamu sağlığını bozucu nitelikte olamaz.
ç) Hasta, çocuk, yaşlı ve engellileri istismar edici ifade ya da görüntüler içeremez.
ğ) Hastaların tedavi öncesi ve sonrasına ait ifade ya da görüntüler içeremez.

Sağlık Bakanlığı’nın 2011 / 59 sayılı genelgesine göre,

d) Kişilerin bilgi ve rızaları olmaksızın şahsi telefonlarının rastgele aranmaması, mektup, kısa mesaj ve e-posta gönderilmemesi, kuruluşlarına daha önce gelen kişilerle ancak hastalıkları ile ilgili veya randevu zamanlarının bildirilmesi hususlarında iletişime geçilmesi,mecburidir. (5)

Sağlık alanındaki reklam yasağı ve tanıtım faaliyetleriyle ilgili, Sağlık Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu “Bilgilendirme ve Tanıtım Faaliyetleri” konulu 2011/59 sayılı genelge aşağıdaki gibidir.

Bilindiği üzere, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 24 üncü maddesinde, “İcrayı sanat eden tabipler hasta kabul ettikleri mahal ile muayene saatlerini ve ihtisaslarını bildiren ilanlar tertibine mezun olup, diğer suretlerle ilan, reklâm ve saire yapmaları memnudur.”; Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’nin 9 uncu maddesinde, “Tabip ve diş tabibi, gazete ve sair neşir vasıtaları ile yapacağı ilanlarda ve reçete kâğıtlarında ancak ad ve soyadı ile adresini, Tababet İhtisas Nizamnamesine göre kabul edilmiş olan ihtisas şubesini, akademik unvanını ve muayene gün ve saatlerini yazabilir.” ve 39 uncu maddesinde de, “Tabip ve diş tabibi, meslektaşlarının hastalarını elde etmeğe matuf hareket ve teşebbüslerde bulunamaz.” hükümleri sevk olunmuştur.

Yine, özel sağlık kuruluşlarına ilişkin Yönetmeliklerde de, mezkûr mevzuat hükümlerine paralel olarak; sağlık kuruluşları tarafından, tıbbi deontoloji ve meslek etiği kurallarına aykırı, insanları yanıltan, yanlış yönlendiren, talep oluşturmaya yönelik, doğruluğu bilimsel olarak kanıtlanmamış veya yerleşik tıbbi metot haline gelmemiş uygulamalara dayalı tanıtım yapılamayacağı, yalnızca ruhsatında kayıtlı hizmet alanlarına ilişkin bilgilendirme yapılabileceği, bunun dışında her türlü

Yukarıdaki yönetmelikleri yorumlayacak olursak ;

Öncelikle sağlık bakanlığı hekimler için uyulması gereken kuralları açık şekilde belirtmiştir. Buna istinaden Tabibler birliği tüzüğünde reklam faaliyetleri açıkça belirtilmiştir. Yönetmeliklerde reklam yasağı özel hastaneler ve hekimler için geçerlidir. Ancak istisnai durumlar mevcuttur.

TİCARİ REKLAM VE HAKSIZ TİCARİ UYGULAMALAR YÖNETMELİĞİ’ne göre

ç) Hasta, çocuk, yaşlı ve engellileri istismar edici ifade ya da görüntüler içeremez. ( Diyetisyenler ve diğer sağlık mensubu personeller dahil tüm ticari reklam yayınlayanlar ; hastaları , cocukları , engellileri istismar edici ifade ve görüntüleri kullanamazlar. ) Bu yönetmelikte hasta fotoğraflarının izinsiz kullanım ile reklam faaliyetleri  veya izin alınsa bile bunların algı yaratmak suretiyle ticari kullanımını yasaklamıştır. X diyetisyen danışanının fotoğrafını ( izin alsa dahi ) kullanarak ticari reklam amacıyla kullanamaz.

ğ) Hastaların tedavi öncesi ve sonrasına ait ifade ya da görüntüler içeremez. ( Diyetisyenler ve diğer sağlık mensubu personeller dahil tüm ticari reklam yayınlayanlar : öncesi ve sonrası şeklinde görüntülerle ticari tanıtıcı reklam faaliyetlerinde bulunamazlar )

Sağlık Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu “Bilgilendirme ve Tanıtım Faaliyetleri” konulu 2011/59 sayılı genelge’ye göre sadece tabipler yani doktorlar hedef alınmıştır. Burada yardımcı sağlık mensupları ile ilgili kesinlik bildiren bir ifade yoktur. Bu nedenle bu yönetmelik diyetisyenleri kapsamamaktadır.

Sağlık Bakanlığı’nın 2011 / 59 sayılı genelgesine göre , kişilerin rızası olmadan tanıcı reklam faaliyetleri yapmak kesinlikle yasaktır. Diyetisyenler danışanlarının izni ile süreçler ile ilgili SMS gönderebilir veya bilgilendirici faaliyetlerde bulunabilir. 

Tüketici Koruma Kanunu -61. Maddesinin 4.bendi : buna göre bir blog yazısında yada bir instagram gönderisinde açıkça reklam olduğunu belirtmeden bir ürünün tanıtımını yapmak veya o ürünün fotoğraflarını yayınlamak , ürünü övmek veya ürün ile ilgili alışverişe yönetiltici & ürünü sattırmaya yönelik içerik yayınlamak kesinlikle yasaktır. Bunu bir örnekle verecek olursak televizyon kanallarında , dizilerde ve bir çok haber programında ürün yerleştirme uygulandığı açıkça belirtilmektedir. X bir diyetisyen para veya ürün karşılığında Y ürünün reklamını yapmak isterse bunun REKLAM OLDUĞUNU VURGULAMAK VE BEYAN ETMEK ZORUNDADIR.  Aksi halde yukarıdaki yönetmeliklere ve kanunlara aykırı yayıncılık yaptığını bilmelidir. Yayın organı farketmeksizin sosyal topluluklarda ve ağlarda reklam faaliyetlerinde sınırlandırmalar getirilmiştir. Bu kanunları bilip bilmemek veya uygulayıp uygulamamak kişiye kalmıştır. İdari para cezalarında itiraz hakkı doğmamaktadır. 

Özetle : Diyetisyenler Facebook’ta İnstagram’da Google’da ve diğer alanlarda belirtilmiş sınırlar çevçevesinde reklam verebilir. Ticari reklam faaliyetlerini gerçekleştirebilir. Blog yazabilir veya sosyal medya kanallarından halkı bilinçlendirmeye yönelik çalışmalar yapabilir. Ancak reklam faaliyetlerinde dikkat etmesi gereken noktaları vurguladık. Bunlara dikkat etmesi gerekir.

Bu sınırlandırmaların ve uygulamaların uygunluğunu diyetisyenlerimizin ya kendisinin yönetmesi yada profesyonellerden yardım alarak hazırlaması gerekmektedir. En sağlıklı yolu bu kanun ve yönetmeliklere uymaktır. Bana birşey olmaz , o’da yaptı ona birşey olmadı tarzındaki yaklaşımlar hukuka aykırıdır. Herhangi bir ihbar ve şikayet sonucunda hiçbir dayanağınızın olmayacağını unutmayın. Reklam çalışmaları yaparken meslek etiğini ve kanun yönetmelikleride hesaba katmanız gerektiğini lütfen hatırlayın. İnstagram , facebook ve web siteleri’de hukuka dayalı ve geçerli olduğu alanlardandır.

Hazırlayan : Gökhan BÜYÜKPOLAT  – Uluslararası Kalite Standartları Direktörü & Dijital Strateji Uzmanı – Beslenme Diyetetik Platformu Mayıs 2020



Bir cevap yazın